چشمی که قرمز شده، درد دارد و نور معمولی هم آزارش میدهد، همیشه یک «قرمزی ساده» نیست. یکی از علت‌های این حالت یووئیت است، یعنی التهاب داخل چشم، و اگر درمان نشود می‌تواند به بینایی آسیب بزند. در این مقاله، بر پایهٔ منابع چشم‌پزشکی معتبر، فرق آن را با قرمزی بی‌خطر می‌گوییم و توضیح می‌دهیم چه زمانی باید فوراً نزد چشمپزشک بروید.
یووئیت دقیقاً چیست؟
یووئا لایهٔ میانی کره چشم است و رگ‌های خونی فراوانی دارد که چشم را تغذیه میکنند. به گفتهٔ آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا (AAO)، التهاب این لایه می‌تواند به بافت‌های حیاتی چشم آسیب بزند و حتی به از دست رفتن دائمی بینایی برسد. سایت سلامت دولتی استرالیا (healthdirect) هم هشدار میدهد که یووئیت درمان‌نشده ممکن است به جای‌زخم و نابینایی برسد.
انواع یووئیت: جلو، میان یا ته چشم
نام‌گذاری بر اساس محل التهاب است:
- قدامی (ایریت): جلوی چشم، اطراف عنبیه. معمولاً ناگهانی شروع می‌شود و علائمش می‌تواند چند هفته بماند. بعضی انواع مزمن‌اند و بعضی فروکش میکنند و دوباره برمی‌گردند.
- میانی: بخش میانی چشم. علائم از چند هفته تا چند سال ادامه دارد و ممکن است بین بهتر و بدتر شدن نوسان کند.
- خلفی: پشت چشم، یعنی شبکیه و رگ‌های آن. علائم می‌تواند آهسته ایجاد شود و سالها بماند.
- پان‌یووئیت: درگیری همهٔ بخش‌های میانی چشم.
یک تفاوت جزئی میان منابع: AAO سه نوع اصلی را نام می‌برد و فقط می‌گوید در موارد شدید همهٔ لایه‌ها ممکن است درگیر شوند، اما healthdirect و بیمارستان چشم Moorfields پان‌یووئیت را جداگانه نام می‌برند.
فرق یووئیت با قرمزی ساده یا آشوبچشم
بیمارستان Moorfields یووئیت قدامی را «یکی از علل متعدد چشم قرمز» می‌داند. نشانهٔ کلاسیکش چشم قرمز و دردناک است که در نور شدید یا هنگام مطالعه بدتر می‌شود. شروع آن می‌تواند طی چند ساعت یا چند روز باشد.
یک تفاوت مهم دیگر این است: برخلاف بعضی علل دیگر قرمزی چشم، یووئیت قدامی مسری نیست. اما همین موضوع دلیل نمیشود که خودتان تشخیص بدهید. Moorfields تأکید میکند حتی کسی که قبلاً یووئیت داشته، باید معاینه شود تا مطمئن شویم مشکل چیز دیگری نیست. دلیلش این است که قطره‌های استروئیدی که برای یووئیت کمک میکنند، در بعضی عفونتهای چشمی (مثل آشوبچشم عفونی) ممکن است وضع را بدتر کنند. پس قطرهٔ باقیمانده از دفعهٔ قبل را هرگز خودسرانه استفاده نکنید.
علائمی که باید فوراً به چشمپزشک مراجعه کنید
طبق AAO و healthdirect، این علائم را جدی بگیرید:
- قرمزی چشم، با درد یا بدون درد
- حساسیت شدید به نور
- تاری دید یا کاهش دید
- ناگهان دیدن لکه‌ها یا ابرهای شناور (فلوتر)، و در منبع healthdirect، جرقه‌های نور
healthdirect درد ناگهانی و شدید، تغییر قابل‌توجه دید، قرمزی ماندگار و حساسیت شدید به نور را نیازمند توجه فوری می‌داند و برای تغییر ناگهانی یا از دست رفتن دید، مراجعه به اورژانس را توصیه میکند.
نکتهٔ ظریف: در یووئیت مزمن قدامی ممکن است چشم نه قرمز باشد و نه دردناک، فقط دید کمی تار شود یا هیچ علامتی نباشد (Moorfields). یعنی نبودن درد، هر مشکلی را رد نمیکند.
علت‌ها چیست؟
در بیش از نیمی از بیماران Moorfields هیچ علتی پیدا نمیشود. وقتی علتی هست، موارد زیر مطرح‌اند:
- عفونت‌ها: زوستر (زونا)، تبخال، سیفیلیس، لایم، توکسوپلاسموز، سل
- بیماری‌های التهابی و خودایمنی: آرتریت روماتوئید، لوپوس، بیماری التهابی روده، ساکوئیدوز، اسپوندیلیت آنکیلوزان
- آسیب چشمی، مثل ضربه یا ورود مواد شیمیایی
- زمینهٔ ژنتیکی یا سابقهٔ خانوادگی
- مصرف سیگار، که هر سه منبع آن را عامل خطر میدانند
healthdirect می‌گوید بعضی داروها هم میتوانند عارضهٔ یووئیت بدهند.
تشخیص و درمان
چشمپزشک با لامپ شکاف (اسلیت‌لمپ) سلول‌های التهابی را در اتاق جلویی چشم می‌بیند و فشار چشم را اندازه می‌گیرد. اگر نگرانی از بخش‌های میانی یا پشت چشم باشد، با قطرهٔ گشادکنندهٔ مردمک معاینه میکند؛ در Moorfields تاری ناشی از آن حدود دو تا سه ساعت است و در این مدت نباید رانندگی کرد. در موارد پیچیده‌تر ممکن است اسکن OCT چشم هم لازم شود. آزمایش خون یا عکس قفسهٔ سینه در اولین حملهٔ معمولی لازم نیست، اما بعد از سه حملهٔ تک‌چشمی، یا حملهٔ همزمان دو چشم، یا علائم بیماری عمومی، درخواست می‌شود.
درمان معمولاً این‌هاست:
- قطرهٔ کورتیکواستروئید برای کاهش التهاب. نباید ناگهان قطع شود، چون باید تدریجی کم شود.
- قطرهٔ گشادکنندهٔ مردمک برای کم کردن درد و استراحت چشم؛ دید نزدیک را موقتاً تار میکند.
- قطرهٔ کاهندهٔ فشار چشم اگر فشار بالا رفته باشد.
در موارد خاص، AAO و healthdirect از تزریق، قرص، داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی یا درمان بیماری زمینه‌ای هم نام می‌برند. استروئید طولانی‌مدت ممکن است آب‌مروارید و آب‌سیاه ایجاد کند، اما به گفتهٔ Moorfields یووئیت درمان‌نشده هم همین عوارض را سریع‌تر می‌آورد؛ پس تصمیم با چشمپزشک است. بیشتر حملههای قدامی در حدود شش تا هشت هفته فروکش میکنند و علائم معمولاً ظرف چند روز پس از شروع درمان بهتر می‌شود، ولی معاینهٔ پیگیری حتی با احساس بهبودی هم لازم است. یک هشدار دیگر: اگر درد و قرمزی رفته اما دور چراغ‌ها هاله می‌بینید و صبح‌ها دید تار است، فشار چشم باید ظرف چند روز چک شود.
نقش عینک و عینک آفتابی در حساسیت به نور
عینک درمان یووئیت نیست، ولی Moorfields صریحاً می‌نویسد عینک رنگی یا آفتابی می‌تواند حساسیت به نور را در طول حمله کم کند. بعد از معاینه، عینک آفتابی با پوشش کامل و رنگ مناسب را برای بیرون از خانه و حتی فضای پرنور داخلی در نظر بگیرید. اگر قطرهٔ گشادکنندهٔ مردمک مصرف می‌کنید، مردمک بازتر می‌ماند و نور بیشتر آزار میدهد. توجه کنید که تاری ناشی از قطره با عینک اصلاح نمیشود و تا رفع آن رانندگی نکنید. برای انتخاب عدسی‌های فیلتردار یا رنگی دربارهٔ عدسی‌ها و پوشش‌ها از اپتومتریست خود بپرسید؛ اما نسخهٔ دارو و تشخیص همیشه با چشمپزشک است. Moorfields کمک‌های ساده‌ای هم نام می‌برد: استراحت در اتاق تاریک با چشم بسته، و مسکن مثل پاراستامول برای درد.
جمع‌بندی
چشم قرمز همراه با درد، حساسیت به نور، تاری یا لکههای شناور را به صبر و قطرهٔ بدون نسخه نسپارید و همان روز نزد چشمپزشک بروید. در طول درمان، وقتی در عینک‌سازی برای عینک آفتابی یا عدسی مراجعه می‌کنید، سابقهٔ حساسیت به نور و داروهای مصرفی‌تان را بگویید تا انتخاب بهتری داشته باشید. تشخیص و درمان با چشمپزشک است؛ سهم عینک فقط راحتی بیشتر در دوران بهبود است.
منابع
این مطلب بر پایهٔ منابع تخصصی زیر تهیه شده است:
- What Is Uveitis? - American Academy of Ophthalmology — aao.org
- Uveitis | healthdirect — healthdirect.gov.au
- The Aching Red Photophobic Eye • LITFL • Ophthalmology Befuddler — litfl.com
- www.moorfields.nhs.uk — moorfields.nhs.uk
