سوهان‌کاری، مته‌کاری، سمباده، هرس باغچه یا حتی تمیز کردن با مواد شوینده؛ خیلی از ما در این کارها فکر می‌کنیم عینک روی صورتمان «بالاخره یک چیزی» از چشم محافظت میکند. این تصور خطرناک است: طبق آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا (AAO)، عینک معمولی در برابر ضربه و پرتاب ذره محافظ نیست و بعضی عینک‌ها هنگام برخورد می‌شکنند و آسیب را بیشتر هم می‌کنند. در این مطلب می‌بینیم عینک ایمنی چه فرقی دارد و برای خرید چه چیزی باید بخواهید.
عینک طبی معمولی برای دیدن ساخته شده، نه برای محافظت
عدسی و فریم عینک روزمره برای وضوح دید و زیبایی طراحی می‌شوند و آزمون مقاومت در برابر ضربه برای کار صنعتی ندارند. AAO صریح میگوید عینک معمولی از چشم در برابر ضربه، آوار و آسیب محافظت نمیکند. شکستن عدسی نزدیک چشم یعنی تکه‌های تیز درست روی قرنیه.
مرکز NIOSH (وابسته به CDC) می‌نویسد بیشتر آسیب‌های چشمی کار، از «برخورد یا خراش» می‌آیند: ذرات ریزی مثل گرد و غبار، تراشهٔ سیمان، براده فلز و تراشهٔ چوب که باد میآورد، ابزار پرتاب میکند یا از بالا می‌افتند. نفوذ میخ، منگنه و ریزه‌های فلز و چوب هم می‌تواند به از دست رفتن دائمی بینایی برسد. مواد شیمیایی صنعتی و شوینده‌ها نیز سوختگی شیمیایی ایجاد می‌کنند.
یک عدد که ارزش به خاطر سپردن دارد
انجمن اپتومتری آمریکا (AOA) به نقل از NIOSH میگوید روزانه حدود ۲٬۰۰۰ کارگر آمریکایی دچار آسیب چشمی ناشی از کار می‌شوند که نیاز به درمان پزشکی دارد. متخصصان ایمنی و چشم‌پزشکان معتقدند محافظ مناسب می‌تواند شدت یا حتی ۹۰ درصد این آسیب‌ها را کم یا پیشگیری کند. در یک بررسی اداره آمار کار آمریکا، نزدیک به سه نفر از هر پنج مصدوم اصلاً محافظ نداشتند و بیشتر آن‌ها فکر می‌کردند در آن موقعیت لازم نبوده است. این آمار آمریکایی است و برای ایران عدد مشابهی در منابع نیست، اما منطق آن روشن است: دو دلیل اصلی آسیب، نداشتن محافظ یا استفاده از محافظ نامناسب است.
نشان ANSI Z87.1 را چطور بخوانیم
AAO توصیه میکند عینک ایمنی خانگی استاندارد ANSI را داشته باشد و روی عدسی یا فریم عبارت ANSI Z87.1 حک شده باشد. AOA به‌صورت خلاصه‌تر از نشان Z87 نام می‌برد. این دو منبع در اصل با هم مخالف نیستند، فقط یکی کامل‌تر نوشته است. برای عینکی که ضربه‌گیری مهم‌تر دارد، AAO در بحث تیراندازی و پرتاب‌های پرسرعت به نشان +Z87.1 (با علامت مثبت) اشاره میکند که برای ذرات پرتابی و ریکوشه مناسب است. جزئیات آزمون‌ها، مثل سرعت یا وزن ضربه، در منابع ما نیامده و من عددی از خودم نمی‌گویم.
- نشان را روی خود فریم و عدسی پیدا کنید، نه فقط روی جعبه.
- از فروشنده بپرسید استاندارد را چه کسی تأیید کرده؛ برای محصول وارداتی، برگهٔ مشخصات یا کاتالوگ سازنده را ببینید.
- اگر نشانی دیده نمی‌شود، فرض کنید ایمنی تأیید نشده است.
جنس عدسی: پلیکربنات، تری‌وکس یا پلاستیک؟
AAO میگوید محافظ چشم باید پلیکربنات باشد؛ این جنس در برابر شکستن مقاوم است و می‌تواند UV را هم مهار کند. AOA کمی بازتر می‌نویسد: پلاستیک، پلیکربنات و تری‌وکس هر سه باید حداقل الزامات را داشته باشند، ولی بیشترین مقاومت ضربه از آنِ پلیکربنات است. پس اگر کارتان پرتاب ذره دارد، انتخاب ساده این است: پلیکربنات. تری‌وکس هم گزینهٔ معتبری است. برای اطلاعات بیشتر دربارهٔ جنس‌ها و پوشش‌های ضدخش و ضدبخار می‌توانید صفحهٔ عدسی‌ها و پوشش‌ها را ببینید؛ کار کردن با عدسی خراشیده و کدر، به گفتهٔ AOA، دید را کم میکند، خیرگی میآورد و خودش می‌تواند باعث حادثه شود.
عینک، گاگل یا شیلد؟ بر اساس خطر انتخاب کنید
AOA انتخاب را به نوع خطر گره می‌زند:
| نوع خطر | حداقل پیشنهادی |
|---|---|
| ذرات، براده، گرد و غبار | عینک ایمنی با محافظ جانبی |
| پاشش مواد شیمیایی | گاگل |
| جوشکاری، لیزر، تابش شدید | عینک، گاگل یا کلاه ویژهٔ همان کار با فیلتر مناسب |
| پاشش خون یا مایعات، گرما | شیلد صورت، ولی نه بهتنهایی |
گاگل دور تا دور چشم را می‌پوشاند و از هر جهت محافظت میکند، پس برای گرد و غبار و پاشش بهتر از عینک باز است. AOA تأکید میکند شیلد صورت و کلاه جوشکاری را هرگز تنها استفاده نکنید و زیر آن‌ها عینک یا گاگل داشته باشید تا با بالا زدن شیلد چشم بی‌محافظ نماند. AAO هم میگوید جوشکاری محافظ بیشتری لازم دارد. برای گاز و اسپری فلفل نیز گاگل غیرمنفذدار یا با تهویهٔ غیرمستقیم را پیشنهاد میکند.
محافظ جانبی: «اضافه کردن» کافی نیست
ذرات فقط از روبه‌رو نمی‌آیند. AOA میگوید برای بیشتر محیطهای کاری، چسباندن محافظ جانبی به عینک معمولی برای رعایت الزامات کافی نیست؛ باید عینک ایمنی یکپارچه با بازوهای محافظ یا مدل دورپیچ انتخاب شود. این را هم در نظر بگیرید که گاگل می‌تواند روی عینک طبی یا لنز بیاید و AAO به مدل‌هایی اشاره میکند که روی عینک طبی پوشیده می‌شوند.
عینک ایمنی طبی در برابر گاگل روی عینک
دو راه برای کسی که نمرهٔ چشم دارد وجود دارد:
- عینک ایمنی با عدسی نمره‌دار: یک تکه است و سبک‌تر. نمره روی عدسی استاندارد شده ساخته میشود و فریم هم باید خودش دارای نشان ایمنی باشد، نه هر فریم عینک طبی. فاصلهٔ عدسی تا چشم و زاویه نیز مهم است؛ دربارهٔ آن در فاصلهٔ عدسی تا چشم و زاویهٔ فریم؛ چرا تنظیم عینک مهم است؟ بیشتر بخوانید، چون فریم دورپیچ زاویه را عوض میکند.
- گاگل یا عینک ایمنی روی عینک طبی: ارزان‌تر است و برای کار موقت مناسب. در عوض حجیم‌تر است و ممکن است بخار کند. به گفتهٔ AOA، عینک روی عینک هم مجاز است.
AOA دربارهٔ لنز تماسی هم میگوید محافظت قابل‌توجهی در برابر خطر کار ندارد، ولی شواهدی هم نیست که خطر آسیب را بالا ببرد. باز هم باید همان محافظ لازم برای همه را روی آن بپوشید. در محیط بخار شیمیایی، قاعدهٔ کارفرما را بپرسید.
اگر آسیب دیدید
اگر مادهٔ شیمیایی وارد چشم شد، طبق AOA بلافاصله لنز را درآورید و دست‌کم ۱۵ دقیقه با آب فراوان شست‌وشو دهید، چیز دیگری برای خنثی کردن نریزید، چشم را نبندید و بعد فوراً به پزشک مراجعه کنید. اگر ذره در چشم ماند، چشم را نمالید؛ نگذارید اشک آن را بشوید و اگر بیرون نیامد، سبک ببندید و به پزشک بروید. ذرات فلزی ظرف چند روز می‌توانند لکهٔ زنگ بگذارند. در بریدگی یا فرو رفتن جسم، چشم را نشویید، جسم را بیرون نکشید و با یک سپر سفت مثل نیمهٔ پایین لیوان کاغذی بپوشانید. با درد، تاری یا کاهش دید، سریع به چشم‌پزشک مراجعه کنید.
جمع‌بندی
پیش از خرید پنج چیز را بپرسید: نشان Z87.1 روی فریم و عدسی، عدسی پلیکربنات یا تری‌وکس، محافظ جانبی یکپارچه، نوع محافظ متناسب با خطر کار و اینکه نمرهٔ شما چطور ساخته میشود. اگر در انتخاب یا اندازه‌گیری مطمئن نیستید، در عینک‌سازی به اپتومتریست بگویید دقیقاً چه کاری انجام می‌دهید تا مدل مناسب را با هم انتخاب کنید. عینک ایمنی خراشیده یا ترک‌خورده را عوض کنید، و برای هر خطر شدیدتر، از جمله جوشکاری، فقط از تجهیز مخصوص همان کار استفاده کنید.
منابع
این مطلب بر پایهٔ منابع تخصصی زیر تهیه شده است:
