خیلی از خانمهای باردار در سهماههٔ دوم یا سوم متوجه میشوند که عینک همیشگیشان دیگر آنطور که باید واضح نشان نمیدهد، یا لنز تماسیشان که سالها راحت بوده، ناگهان میسوزد و اذیت میکند. خبر خوب این است که در اکثر موارد این تغییرات هورمونی و موقتی هستند و بعد از زایمان به حالت قبل برمیگردند. خبر مهمتر این است که یک دسته کوچک از همین علائم میتوانند نشانهٔ زودهنگام فشار خون بالای بارداری یا دیابت بارداری باشند و باید همان روز پیگیری شوند.
چرا نمرهٔ چشم در بارداری تغییر میکند؟
بدن در بارداری بهطور طبیعی مایعات بیشتری نگه میدارد و همین احتباس مایعات روی چشم هم اثر میگذارد. ضخامت و انحنای قرنیه و حتی عدسی داخل چشم میتواند کمی تغییر کند، و چون این دو بخش مسئول تمرکز نور روی شبکیه هستند، همین تغییر جزئی کافی است که نمرهٔ نزدیکبینی یا دوربینی چند دهم جابهجا شود یا دید کمی محو به نظر برسد. پزشکان این تغییرات را «برگشتپذیر» میدانند، یعنی معمولاً با افت مایعات بدن بعد از زایمان، قرنیه و نمرهٔ چشم هم به حالت قبل از بارداری برمیگردند.
خشکی چشم و مشکل لنز تماسی
کاهش تولید اشک یکی از شکایتهای رایج بارداری است؛ چشم احساس شنیبودن، سوزش یا خستگی زودرس میکند و لنزهای تماسی که قبلاً راحت بودند، ناگهان غیرقابلتحمل میشوند. استفاده از قطرههای اشک مصنوعی بدون نگهدارنده در بارداری و حتی دوران شیردهی بیخطر شناخته شده، پس نیازی نیست بهخاطر بارداری از آنها پرهیز کنید. اگر همچنان میخواهید لنز بگذارید، شستوشوی منظمتر با محلول آنزیمی میتواند تحریک ناشی از ترکیب خشکی و لنز را کم کند؛ اما اگر خشکی زیاد شد، سادهترین راهحل، برگشت موقت به عینک است تا زایمان.
چرا بهتر است همین حالا عینک جدید نخرید؟
چون نمرهای که الان اندازه میگیرید، احتمالاً نمرهٔ واقعی و پایدار شما نیست. پزشکان معمولاً توصیه میکنند برای عینک یا لنز جدید چند هفته بعد از زایمان صبر کنید تا تعادل مایعات بدن برگردد و قرنیه به شکل قبلیاش برسد؛ در غیر این صورت ممکن است چند ماه بعد از زایمان دوباره سراغ نمرهگیری بروید و متوجه شوید عینک تازهخریده دیگر نمرهٔ درستی ندارد. اگر در همین حین برای مطالعه یا کار نزدیک واقعاً به کمک بینایی نیاز دارید، یک گزینهٔ موقت و کمهزینهتر عینک مطالعه فروشگاهی یا طبی اختصاصی؟ راهنمای انتخاب امن را بررسی کنید تا بدانید در چه شرایطی عینک مطالعهٔ آماده کفایت میکند و کِی باید حتماً نمرهگیری اختصاصی انجام شود.
پف پلکها و تغییر جزئی دید جانبی
همان احتباس مایعاتی که روی قرنیه اثر میگذارد، دور چشمها هم پف ایجاد میکند و گاهی همین پف پلک بالا کمی روی میدان دید جانبی تأثیر میگذارد. کاهش نمک و کافئین، آبرسانی کافی به بدن و رعایت رژیم متعادل معمولاً این پف را کنترل میکند. لکههای تیره یا شناور در میدان دید (فلوتر) هم در بارداری پررنگتر دیده میشوند؛ اینها معمولاً سایهٔ ژل داخل چشم هستند و بهتنهایی نگرانکننده نیستند، مگر اینکه بهشکل ناگهانی و زیاد ظاهر شوند.
کِی باید فوری به پزشک مراجعه کرد؟
تفاوت اصلی بین «تغییر بیخطر» و «علامت خطر» در سرعت و شدت شروع آن است. اگر دید شما بهطور تدریجی و خفیف در چند هفته کمی ماتتر شده، احتمالاً همان تغییر هورمونی معمول است. اما اگر یکی از اینها را ناگهانی تجربه کردید، همان روز با پزشک زنان یا چشمپزشک تماس بگیرید:
- تاری یا محوشدگی ناگهانی و شدید دید، بهخصوص اگر همراه سردرد شدید یا ورم دست و صورت باشد
- دیدن جرقه یا رگههای نور، یا سوسو زدن نور در گوشهٔ میدان دید
- دوبینی (دیدن دوتایی یک جسم)
- لکههای تیره یا کور شدن بخشی از میدان دید
این علائم میتوانند نشانهٔ زودهنگام پرهاکلامپسی (مسمومیت بارداری) یا فشار خون بالای بارداری باشند؛ گاهی تاری دید حتی پیش از اینکه خود فشار خون یا قند خون بالا رفته را متوجه شوید، اولین علامت هشداردهنده است. در موارد شدید و درماننشدهٔ فشار خون، حتی خطر جداشدگی شبکیه هم وجود دارد.
تاری دید در کنار تشنگی زیاد یا خستگی غیرعادی هم میتواند به قند خون بالا در دیابت بارداری مربوط باشد، نه فقط به فشار خون؛ در هر دو حالت، تشخیص و کنترل زودهنگام توسط پزشک اهمیت دارد و خودتشخیصی جایگزین ویزیت نمیشود.
گروههای پرخطر: دیابت، فشار خون و گلوکوم
خانمهایی که از قبل دیابت، فشار خون بالا، رتینوپاتی دیابتی یا بیماریهای چشمی مثل گریوز دارند، یا سن بارداریشان بالاتر است، بیشتر در معرض تشدید این علائم در دوران بارداریاند و باید در طول بارداری معاینهٔ چشم منظمتری داشته باشند. اگر برای گلوکوم قطرهٔ چشمی مصرف میکنید، حتماً بارداریتان را به پزشک اطلاع دهید؛ برخی داروهای ضدگلوکوم مثل مهارکنندههای کربنیکانیدراز ممکن است برای جنین مناسب نباشند و نیاز به تعویض دارو باشد.
اگر واقعاً باید عینک بخرید، چه بخواهید؟
گاهی صبر تا بعد از زایمان عملی نیست؛ مثلاً وقتی دید فعلی برای رانندگی یا کار روزمره ناکافی است. در این حالت بهجای یک عینک گران و نهایی، دنبال یک راهحل منعطف و مقرونبهصرفه بگردید: از فروشنده بخواهید فریم عینک طبی ساده و قابلتنظیمی انتخاب کند که اگر چند ماه دیگر نمره عوض شد، فقط عدسی را جایگزین کنید نه کل عینک را. دربارهٔ عدسیها و پوششها هم بپرسید؛ پوششهای ضدخشکی و ضدجرقهٔ نور میتوانند تا حدی ناراحتی چشم خشکِ دوران بارداری را کم کنند. در عینکسازی معمولاً همین رویکرد را به مادران باردار پیشنهاد میدهیم: نمرهگیری فقط برای رفع نیاز فوری، و یک ویزیت کامل و قطعی حدود شش تا هشت هفته بعد از زایمان.
جمعبندی عملی
اگر دیدتان در بارداری کمی محوتر یا چشمهایتان خشکتر شده، به احتمال زیاد فقط یک واکنش هورمونی طبیعی و موقتی است که با زایمان برطرف میشود؛ عجلهای برای خرید عینک دائمی نیست. اما تاری ناگهانی و شدید، جرقهٔ نور، دوبینی یا لکهٔ کور در میدان دید را هرگز نادیده نگیرید و همان روز به پزشک مراجعه کنید. برای هر تغییر بینایی، معاینه توسط اپتومتریست یا چشمپزشک بهترین راه برای تشخیص دقیق و تصمیمگیری دربارهٔ زمان مناسب خرید عینک است.
منابع
این مطلب بر پایهٔ منابع تخصصی زیر تهیه شده است:
- VSP Vision Care | Vision Insurance — vsp.com
- How Pregnancy Can Affect Your Vision | Health Matters | NYP — nyp.org
- Pregnancy and Your Vision - Prevent Blindness — preventblindness.org
