هفتهٔ اول استفاده از لنز تماسی معمولاً سخت‌ترین هفته است. دست‌ها می‌لرزند، پلک خودش را می‌بندد و لنز هر بار جای دیگری می‌رود. خبر خوب این است که این مهارت با تمرین و رعایت چند اصل ساده یاد گرفته میشود. در ادامه روش درست و اشتباه‌های رایج مبتدی‌ها را مرور می‌کنیم.
قبل از هر کاری: دست‌ها
همهٔ منابعی که بررسی کردیم با یک قدم شروع می‌کنند: شستن دست‌ها با آب و صابون ملایم. هر دو راهنما روی خشک کردن با حولهٔ بدون پرز تأکید دارند. چند نکته که مبتدی‌ها کمتر به آن‌ها توجه می‌کنند:
- صابون‌های بسیار معطر را کنار بگذارید.
- لنز را با نوک انگشت بردارید، نه با ناخن.
- هنگام گذاشتن لنز دست‌ها باید کاملاً خشک باشند.
چطور بفهمیم لنز وارونه است؟
لنز را روی نوک انگشت اشاره بگذارید و به شکل لبه‌اش نگاه کنید. لنز درست شبیه یک کاسه است و لبههایش رو به بالا و داخل می‌آید. اگر لبهها بیرون زده باشد و شبیه فنجان با لبهٔ برگشته دیده شود، لنز وارونه است.
CooperVision آزمون دیگری پیشنهاد می‌کند: لنز را با دو انگشت به آرامی فشار دهید. اگر لنز به‌سمت داخل جمع شد، درست است. اگر صاف شد یا لبههایش به بیرون رفت، آن را برگردانید. این دو روش با هم تناقضی ندارند و می‌توانید هر دو را امتحان کنید.
نشانهٔ لنز وارونه بعد از گذاشتن هم مشخص است: ناراحتی، حرکت زیاد لنز روی چشم، تا شدن یا تاری دید. در این حالت لنز را فوراً بردارید، با محلول تازه خیسش کنید و دوباره مراحل را انجام دهید.
گذاشتن لنز، قدم‌به‌قدم
- لنز را از قوطی بیرون بیاورید و روی کف دست یا نوک انگشت اشاره بگذارید.
- جهت لنز را بررسی کنید.
- با یک دست پلک بالا را به‌سمت ابرو نگه دارید تا مژه‌ها مزاحم نشوند.
- با انگشت میانی دست دیگر پلک پایین را پایین بکشید.
- مستقیم یا کمی به بالا نگاه کنید و لنز را وسط چشم بگذارید.
- پلک‌ها را رها کنید، به پایین نگاه کنید و چند بار پلک بزنید تا لنز سر جایش بنشیند.
- راحتی و وضوح دید را بررسی کنید.
اگر گذاشتن لنز روی سیاهی چشم برایتان سخت است، روش یک‌دستی را امتحان کنید. پلک پایین را بکشید، به بالا نگاه کنید و لنز را روی بخش سفید چشم بگذارید. بعد از آن لنز با پلک زدن به مرکز می‌رود.
هر دو منبع پیشنهاد می‌کنند همیشه از یک چشم مشخص شروع کنید. این کار جلوی اشتباه گرفتن لنز راست و چپ را میگیرد، که مخصوصاً وقتی نمرهٔ دو چشم فرق دارد مهم است. دربارهٔ این وضعیت می‌توانید نمره متفاوت دو چشم (آنیزومتروپی)؛ چرا عینک اول اذیت می‌کند؟ را هم بخوانید.
درآوردن لنز
- دست‌ها را بشویید و با حولهٔ بدون پرز خشک کنید.
- به بالا نگاه کنید و پلک پایین را آرام پایین بکشید.
- با انگشت اشارهٔ دست غالب به لبهٔ پایینی لنز بزنید و آهسته آن را به پایین، روی بخش سفید چشم، بلغزانید.
- لنز را بین شست و اشاره به آرامی فشار دهید تا خارج شود.
لنز را مستقیم از روی سیاهی چشم نکَنید، چون این کار به قرنیه آسیب می‌زند. اول آن را به بخش سفید بلغزانید. لنزها را به همان ترتیبی دربیاورید که گذاشتهاید.
اگر لنز گیر کرد یا ناراحت بود
منابع ما روش دقیقی برای لنز گیرکرده ارائه نمی‌دهند. توصیهٔ مشترک این است که اگر در گذاشتن یا درآوردن لنز مشکل دارید، با اپتومتریست صحبت کنید. چند اصل عمومی هم همین‌جا لازم است:
- لنز را با ناخن یا زور بیرون نکشید. چشم را نمالید.
- اگر لنز احساس خشکی یا تاری ایجاد کرد، اول بررسی کنید وارونه نباشد. راهنمای Optometrists.org می‌گوید لنز را درآورید، با محلول تازه خیس کنید و دوباره بگذارید.
- قرمزی، درد یا تاری که با درآوردن لنز برطرف نشد را جدی بگیرید و به متخصص مراجعه کنید.
اشتباه‌های رایج مبتدی‌ها
| اشتباه | راه درست |
|---|---|
| دست‌های خیس یا مرطوب | دست‌ها را با حولهٔ بدون پرز کاملاً خشک کنید |
| برداشتن لنز با ناخن | از نوک انگشت استفاده کنید |
| شستن لنز یکبارمصرف با آب یا ریختن آن در دستشویی | لنز یکبارمصرف را نشویید و در سطل زباله بیندازید، نه در سیفون |
| اشتباه گرفتن دو چشم | همیشه از یک چشم شروع کنید |
| ادامه دادن با لنز ناراحت | لنز را بردارید و علت را بررسی کنید |
برای لنزهای چندبارمصرف، تمیز کردن باید دقیقاً طبق دستور متخصص خودتان انجام شود.
چرا باید حوصله کرد؟
مرور علمی دربارهٔ ترک لنز نشان می‌دهد نرخ ترک لنز در کشورهای مختلف بین ۱۲ تا ۲۷ درصد گزارش شده است. در مطالعات مربوط به استفاده‌کنندگان تازه‌کار، حدود ۷۴ تا ۷۸ درصد بعد از یک سال ادامه داده‌اند. دلیل اصلی ترک در مبتدی‌ها مشکلات دید است و بعد از آن ناراحتی و کم‌شدن انگیزه. به همین دلیل نویسندگان ویزیت پیگیری در دو ماه اول را توصیه می‌کنند. اگر دید یا راحتی لنز مطلوب نیست، به جای تحمل کردن، موضوع را با اپتومتریست مطرح کنید. شاید نوع یا طراحی لنز باید عوض شود. دربارهٔ عدسی‌ها و پوشش‌ها هم می‌توانید برای روزهایی که لنز نمی‌گذارید مشورت بگیرید.
جمع‌بندی
دست تمیز و خشک، بررسی جهت لنز، شروع همیشه از یک چشم و درآوردن آرام لنز سه اصل اصلی هستند. اگر پس از چند روز تمرین هنوز مشکل دارید، حتماً با اپتومتریست صحبت کنید. برای تهیهٔ لنز و عینک یدکی می‌توانید به عینک‌سازی هم سر بزنید، چون هر لنزپوش باید یک عینک طبی آماده برای روزهای استراحت چشم داشته باشد.
منابع
این مطلب بر پایهٔ منابع تخصصی زیر تهیه شده است:
- How to Insert and Remove Soft Contact Lenses - Optometrists.org — optometrists.org
- New Contact Lens Wearer Guide | CooperVision — coopervision.com
- Contact lens care tips for patients: an optometrist’s perspective - PMC — pmc.ncbi.nlm.nih.gov
- A Review of Contact Lens Dropout | OPTO | Dove Medical Press — dovepress.com
