اگر نمرهٔ چشم‌تان بالاست، احتمالاً دیده‌اید که عدسی معمولی یا مثل ته‌استکان از لبهٔ فریم بیرون می‌زند یا چشم را پشت شیشه بزرگ و برجسته نشان می‌دهد. عدسی آسفریک با تغییر شکل سطح عدسی، همین دو مشکل را کم میکند: هم نازک‌تر و تختتر است، هم در نگاه به اطراف تصویر تمیزتری می‌دهد. در ادامه می‌گویید چه تفاوتی با عدسی کروی دارد و کجا ارزش هزینهٔ اضافه را دارد.
آسفریک یعنی چه؟
در عدسی کروی (اسفریک)، سطح عدسی بخشی از یک کره است و انحنای آن در تمام نقاط یکسان می‌ماند. عدسی آسفریک یعنی «غیرکروی»: سطح آن بخشی از کره یا استوانه نیست و انحنایش از مرکز به سمت لبه به‌تدریج تغییر میکند. به بیان منبع‌های تخصصی، در نمره‌های مثبت انحنا در مرکز تختتر است و به سمت لبه باز هم تختتر میشود.
نتیجه این است که عدسی لاغرتر و تختتر از طرح کروی هم‌نمره‌اش درمی‌آید. ویکی‌پدیا هم همین را تأیید میکند: عدسی آسفریک می‌تواند خطای کروی و برخی خطاهای نوری دیگر مثل آستیگماتیسم جانبی را کم کند و حاصل آن دید شفاف‌تر، مخصوصاً وقتی به جهتی غیر از مرکز نوری عدسی نگاه می‌کنید، و ظاهری نازک‌تر است.
آسفریک و اتوریک: تفاوت در چیست؟
عدسی آسفریک ساده یک میزان عدمکرویت دارد که در همهٔ امتدادها یکسان است؛ بنابراین فقط امتداد کروی نمره را بهینه میکند. اگر آستیگماتیسم هم دارید، امتداد استوانه‌ای از این بهینه‌سازی سهمی نمی‌برد.
اینجاست که طرح «اتوریک» یا دوگانهآسفریک مطرح میشود. در این طرح دو میزان متفاوت عدمکرویت، با ۹۰ درجه اختلاف، روی یک سطح قرار میگیرد تا هر دو امتداد نسخه اصلاح شوند. اصطلاح اتوریک به منحنی‌های استوانه‌ای آسفریزه‌شده در سطح پشتی اشاره دارد که طراح را قادر میکند امتداد کروی و استوانه را جداگانه بهینه کند.
| ویژگی | آسفریک | اتوریک / دوگانهآسفریک |
|---|---|---|
| میزان عدمکرویت | یکسان در همهٔ امتدادها | دو مقدار متفاوت با ۹۰ درجه اختلاف |
| بهینه‌سازی نمره | فقط امتداد کروی | هر دو امتداد (کروی و استوانه) |
| مناسب برای | بدون آستیگماتیسم یا آستیگماتیسم کم | نمره‌های همراه با آستیگماتیسم |
چه چیزی بهتر میشود؟
نمره‌های مثبت (دوربینی)
عدسی مثبت وسط ضخیم و سنگین است و چشم را درشت نشان می‌دهد. طرح آسفریک بزرگنمایی را کم میکند، ضخامت مرکز و وزن را پایین می‌آورد و خطاهای نگاه به اطراف را کاهش می‌دهد. چشم‌ها هم برای کسی که روبه‌رویتان ایستاده طبیعی‌تر دیده میشود.
نمره‌های منفی (نزدیک‌بینی)
در عدسی منفی لبه ضخیم‌تر است. طرح آسفریک ضخامت لبه را کم میکند، عدسی را سبک‌تر میکند و ظاهر طبیعی‌تری می‌دهد. بنابراین فریم‌های ظریف‌تر هم گزینهٔ واقع‌بینانه‌تری می‌شوند؛ برای دیدن مدل‌های مناسب می‌توانید به فریم عینک طبی سر بزنید.
یک نکتهٔ مهم: منبع‌ها عدد دقیقی برای درصد کاهش ضخامت نمی‌دهند. میزان صرفه‌جویی به نمره، جنس عدسی، اندازهٔ فریم و محل قرارگیری مردمک بستگی دارد و باید از متخصص بپرسید.
عادتپذیری: اولین روزها عجیب است
چون عدسی آسفریک بزرگنمایی را کم میکند، تصویر اطراف‌تان با عدسی قبلی فرق دارد. افراد با نمرهٔ مثبت بالا ممکن است محیط را کوچک‌تر ببینند و افراد با نمرهٔ منفی بالا در ابتدا اشیا را کوچک‌تر و دورتر حس کنند. توصیهٔ منبع این است که هر دو عدسی عینک را به‌طور کامل به آسفریک یا اتوریک تبدیل کنید تا تطابق راحت‌تر شود. اگر نمرهٔ دو چشم‌تان با هم تفاوت زیادی دارد، مطلب نمره متفاوت دو چشم (آنیزومتروپی)؛ چرا عینک اول اذیت میکند؟ را هم ببینید.
نکات فنی که باید از اپتومتریست بپرسید
خود عدسی آسفریک به‌تنهایی کافی نیست؛ نحوهٔ ساخت و مونتاژ هم مهم است. منبع‌ها این موارد را برجسته می‌کنند:
- جای مرکز نوری: مرکز نوری حدود ۳ تا ۵ میلی‌متر پایین‌تر از مرکز مردمک قرار بگیرد.
- فاصلهٔ عدسی تا چشم: حداکثر ۱۳ میلی‌متر. فریمی که عینک را از چشم دور میکند مزیت را کم میکند.
- فریم مناسب: فریمی انتخاب شود که چشم‌ها را در مرکز پنجرهٔ خود قرار دهد.
- پوشش ضدانعکاس: به گفتهٔ منبع، به‌دلیل بازتاب بیشتر سطح پشتی تختتر، پوشش ضدانعکاس تقریباً ضروری است. جزئیات را در بخش عدسی‌ها و پوشش‌ها ببینید.
- دقت ساخت: دستگاه‌های فری‌فرم نمره را با دقت ۰٫۰۵ دیوپتر می‌سازند، در حالی که تجهیزات سنتی دقتی حدود ±۰٫۱۲ دیوپتر دارند.
چه زمانی ارزش هزینهٔ بیشتر را دارد؟
به‌طور کلی، هرچه نمره بالاتر باشد سود آسفریک بیشتر است. منبع‌ها آستانهٔ دیوپتری مشخصی نمی‌دهند و قیمتی هم ذکر نمی‌کنند، پس این قضاوت به نمره، فریم و انتظار شما بستگی دارد.
- معمولاً می‌ارزد: نمرهٔ مثبت یا منفی بالا، فریم بدون‌لبه یا نیم‌قاب که لبهٔ عدسی دیده میشود، و کسی که به ظاهر چشم‌ها و وزن عینک حساس است.
- ممکن است لازم نباشد: نمرهٔ پایین که عدسی کروی هم‌اکنون نازک و سبک است.
- اگر آستیگماتیسم دارید: بپرسید طرح اتوریک یا دوگانهآسفریک در دسترس است یا نه. تنوع این گزینه محدودتر است و به گفتهٔ منبع، طرح پشتی اتوریک اغلب در ضریب شکست ۱٫۶۷ عرضه میشود.
به یاد داشته باشید که مواد مختلف هم مؤثرند. طرح آسفریک روی بلنک‌هایی مثل تری‌وکس و ۱٫۵۶ هایندکس هم وجود دارد، و ترکیب آن با هایندکس بالاتر معمولاً نازک‌ترین نتیجه را می‌دهد. شما می‌توانید با اپتومتریست دربارهٔ ترکیب نمره، جنس و فریم‌تان مشورت کنید.
جمع‌بندی
عدسی آسفریک سطحی تختتر و غیرکروی دارد که عدسی را لاغرتر و سبک‌تر میکند و دید اطراف را بهتر نگه میدارد؛ اتوریک همین کار را برای هر دو امتداد نمره‌های آستیگمات انجام می‌دهد. هنگام سفارش بپرسید طرح آسفریک است یا اتوریک، مرکز نوری کجا قرار میگیرد، فاصلهٔ عدسی تا چشم چقدر است و پوشش ضدانعکاس دارد یا نه. اگر می‌خواهید نمرهٔ بالای‌تان را با یک مشاور بررسی کنید، می‌توانید به عینک‌سازی مراجعه کنید. تشخیص نمره و انتخاب نهایی همیشه با معاینهٔ اپتومتریست است.
منابع
این مطلب بر پایهٔ منابع تخصصی زیر تهیه شده است:
- Getting the Angle on Aspheric and Atoric Lenses | Eyecare Business — eyecarebusiness.com
- Aspheric and Double Aspheric Lenses — 2020mag.com
- Aspheric lens - Wikipedia — en.wikipedia.org
