خیلی از ورزشکارها و والدین فکر میکنند عینک طبی معمولی یا حتی لنز تماسی برای بازی فوتبال، بسکتبال یا اسکواش کافی است؛ در حالی‌که واقعیت این نیست. طبق گزارش آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا فقط در یک سال بیش از ۴۲ هزار آسیب چشمی مرتبط با ورزش ثبت شده که ۷۲ درصد آن‌ها در افراد زیر ۲۵ سال و ۴۳ درصد در زیر ۱۵ سال بوده است. خبر خوب این است که به گفته منابع تخصصی بیش از ۹۰ درصد این آسیب‌ها با عینک محافظ مناسب قابل پیشگیری‌اند.
چرا عینک ورزشی جدی گرفته میشود؟
بر اساس نظرسنجی از چشمپزشکان که در گزارش EyeMed آمده، ۷۹ درصد آن‌ها در پنج سال اخیر حداقل یک مصدوم چشمی ناشی از ورزش درمان کرده‌اند. شایع‌ترین آسیب، خراشیدگی قرنیه است، اما موارد جدی‌تر مثل خون‌ریزی داخل چشم، جدا شدن شبکیه و حتی پارگی کره چشم هم گزارش شده. نکته مهم این است که عینک طبی معمولی و لنز تماسی هیچ‌کدام در برابر ضربه محافظتی ندارند؛ لنز تماسی اصلاً از سطح چشم محافظت نمیکند و عینک طبی معمولی با برخورد توپ یا آرنج می‌شکند و خودش می‌تواند عامل آسیب شود.
کدام ورزش‌ها واقعاً خطرناک‌اند؟
همه ورزش‌ها ریسک یکسانی ندارند. آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا ورزش‌ها را بر اساس سرعت توپ، تماس بدنی و اندازه وسیله بازی دسته‌بندی کرده است:
| سطح خطر | ورزش‌ها |
|---|---|
| پرخطر | تنیس، بدمینتون، فوتبال، واترپلو، بسکتبال، بیسبال و سافت‌بال، کریکت، لاکراس، هاکی، اسکواش، راکتبال، بوکس |
| خطر متوسط | شنا، شیرجه، اسکی، والیبال، هنرهای رزمی غیرتماسی، کشتی، دوچرخه‌سواری، ماهی‌گیری، شمشیربازی |
| کم‌خطر | دو و میدانی، ژیمناستیک، پینت‌بال |
| بدون خطر عملی | تیراندازی با تفنگ بادی، گلف |
جالب اینجاست که دو منبع در رتبه‌بندی دقیق پرخطرترین رشته‌ها کمی اختلاف دارند؛ آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا بیسبال و بسکتبال را در گروه سنی ۵ تا ۲۴ سال عامل بیشترین آسیب چشمی می‌داند، در حالی‌که در نظرسنجی EyeMed از چشمپزشکان، بسکتبال (۵۵ درصد موارد)، بیسبال (۵۳ درصد)، ورزشهای راکتی (۳۹ درصد)، فوتبال آمریکایی (۳۶ درصد) و فوتبال (۳۳ درصد) به ترتیب بیشترین مراجعه را داشته‌اند. اختلاف روش نمونه‌گیری طبیعی است، اما پیام مشترک هر دو منبع روشن است: ورزشهای توپی سریع و پرتماس، بیشترین ریسک را دارند.
استاندارد ASTM F803 یعنی چه؟
وقتی فروشنده می‌گوید فلان عینک «استاندارد ورزشی» دارد، منظور معمولاً همین ASTM F803 است؛ استانداردی مشخص برای ورزشهای راکتی، بیسبال (پوزیشن‌های دفاعی)، بسکتبال، لاکراس زنان و هاکی روی چمن. طبق گزارش آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا، محافظی که واقعاً با این استاندارد ساخته و بهدرستی روی صورت فیت شده باشد، خطر آسیب جدی چشمی را دستکم ۹۰ درصد کاهش میدهد. نکته کلیدی «بهدرستی فیت شده» است؛ یک عینک استاندارد که شل روی صورت کودک بنشیند و در برخورد جابه‌جا شود، همان کارایی را ندارد. برای همین وقتی عینک ورزشی سفارش می‌دهید، حتماً از فروشنده بخواهید اندازه قاب و بند پشت سر را روی صورت خود شخص تنظیم کند، نه اینکه یک سایز استاندارد بفروشد.
عدسی پلیکربنات؛ تنها گزینه قابل قبول
هر عینک ورزشی، فارغ از برند و طرح، باید عدسی پلیکربنات داشته باشد. طبق منبع آکادمی چشم‌پزشکی، این ماده مقاومترین جنس شفاف در برابر ضربه است و حداقل ضخامت مرکزی ۲ تا ۳ میلیمتر برای آن توصیه میشود؛ عدسی‌های شیشه‌ای یا حتی سی‌آر-۳۹ معمولی که در عدسی‌ها و پوشش‌ها برای عینک روزمره استفاده میشود، برای ورزش مناسب نیست چون در برخورد شدید ترک می‌خورد. خبر خوب اینکه پلیکربنات هم برای عینک بدون نمره و هم برای عینک طبی قابل تراشیدن است، پس نیازی نیست ورزشکار بین وضوح دید و ایمنی یکی را انتخاب کند.
اگر نمره چشم دارید یا لنز تماسی می‌زنید
بر اساس توصیه آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا، افرادی که نمره چشم دارند سه راه دارند: قاب ورزشی مخصوص با عدسی پلیکربنات تراش‌خورده با نمره خودشان، استفاده از لنز تماسی به همراه یک عینک محافظ بدون نمره روی آن، یا محافظ مخصوصی که روی عینک طبی معمولی قرار می‌گیرد. گزینه اول معمولاً بهترین تعادل راحتی و ایمنی را دارد و به همین دلیل در بخش فریم عینک طبی باید دنبال قاب‌های مخصوص ورزش با بند الاستیک گشت، نه قاب‌های روزمره. توجه کنید که لنز تماسی به‌تنهایی هیچ محافظتی در برابر ضربه ندارد و باید همیشه با یک عینک ورزشی همراه شود. کسانی که سابقه جراحی چشم یا ضربه قبلی دارند، پیش از بازگشت به ورزش باید حتماً توسط چشم‌پزشک معاینه و تأیید شوند.
عینک ورزشی برای کودکان؛ چرا نباید ساده گرفت؟
در گزارش EyeMed آمده که نوجوانان ۱۳ تا ۱۹ سال بیشترین آسیب چشمی ورزشی را دارند و پس از آن‌ها کودکان زیر ۱۲ سال قرار می‌گیرند؛ ۸۱ درصد چشمپزشکان توصیه میکنند همه کودکان، حتی آن‌هایی که نیاز به اصلاح دید ندارند، در ورزشهای پرخطر از عینک محافظ استفاده کنند. یک نکته دیگر از آکادمی چشم‌پزشکی آمریکا مهم است: کودکانی که «عملاً تک‌چشم» هستند، یعنی دید چشم ضعیف‌ترشان از ۲۰/۴۰ بهتر نیست، باید در تمام ورزش‌ها، حتی رشتههای کم‌خطر، همیشه عینک محافظ بزنند؛ چون آسیب به چشم سالم برایشان می‌تواند به معنای از دست دادن کامل بینایی باشد. برای ورزشهای بیرون از سالن مثل اسکی یا دوچرخه‌سواری هم بهتر است هم‌زمان با محافظت ضربه‌ای، پوشش UV مناسب هم بررسی شود که این مورد را می‌توان در کنار مشاوره درباره عینک آفتابی ورزشی پیگیری کرد.
چطور در فروشگاه، عینک ورزشی درست بخریم؟
وقتی برای خرید مراجعه می‌کنید، این چند سؤال را حتماً از فروشنده بپرسید تا مطمئن شوید محصول واقعاً محافظ است، نه صرفاً شبیه عینک ورزشی:
- آیا عدسی از جنس پلیکربنات با ضخامت مرکزی حداقل ۲ میلیمتر است؟
- آیا قاب مطابق استاندارد ASTM F803 برای رشته موردنظر ساخته شده، یا فقط ظاهر اسپرت دارد؟
- آیا امکان تراش عدسی با نمره دقیق چشم شما وجود دارد؟
- آیا بند پشت سر و لبه اطراف چشم، بدون فاصله و لق روی صورت می‌نشیند؟
- برای کودکان، آیا قاب قابل تنظیم است تا با رشد صورت هم‌چنان درست فیت بماند؟
عینک آفتابی معمولی یا حتی عینک طبی گران‌قیمت، جای این استانداردها را نمی‌گیرد؛ تفاوت اصلی در جنس عدسی و طراحی قاب برای جذب ضربه است، نه در برند.
جمع‌بندی
اگر خودتان یا فرزندتان در یکی از رشتههای پرخطر یا حتی متوسط بازی می‌کنید، عینک ورزشی با عدسی پلیکربنات و استاندارد ASTM F803 یک هزینه اضافی نیست، بلکه همان چیزی است که تفاوت بین یک خراش ساده و از دست دادن دید را می‌سازد. برای انتخاب قاب مناسب رشته ورزشی‌تان و تراش عدسی با نمره دقیق، می‌توانید با کارشناسان عینک‌سازی مشورت کنید تا عینکی متناسب با صورت و نوع ورزش شما آماده شود.
منابع
این مطلب بر پایهٔ منابع تخصصی زیر تهیه شده است:
