چشم صورتی یا کونژنکتیویت یکی از شایعترین دلایل مراجعه به چشمپزشک و همچنین یکی از رایجترین بهانههای غیبت از مدرسه است. خبر خوب این است که در اغلب موارد خطرناک نیست، اما تشخیص درست نوع آن مشخص میکند که آیا باید چند روز در خانه بمانید، دارو مصرف کنید یا اصلاً نیازی به هیچکدام نیست. در این مطلب سه نوع اصلی چشم صورتی، میزان سرایت هرکدام و نکات عملی برای کاربران لنز تماسی و عینک را مرور میکنیم.
چشم صورتی چیست؟
کونژنکتیویت به التهاب لایه نازک و شفافی گفته میشود که سفیدی چشم و داخل پلک را میپوشاند. این التهاب باعث قرمزی، سوزش و گاهی ترشح میشود. سه علت اصلی دارد: ویروس، باکتری و آلرژی. تفاوت این سه، هم در علائم و هم در نحوه برخورد با آنها کاملاً متفاوت است، و چون علائم گاهی شبیه هم به نظر میرسند، تشخیص قطعی را باید به چشمپزشک یا اپتومتریست بسپارید.
فرق چشم صورتی ویروسی، باکتریایی و آلرژیک
چشم صورتی ویروسی معمولاً با قرمزی، سوزش و ترشح آبکی همراه است و اغلب از یک سرماخوردگی معمولی شروع میشود؛ گاهی نیز با ویروسهایی مثل کووید یا سرخک مرتبط است. نوع باکتریایی کمتر شایع است اما ترشح غلیظ و چسبناک به رنگ زرد یا سبز دارد که ممکن است پلکها را صبح به هم بچسباند و معمولاً با درد بیشتری همراه است. نوع آلرژیک با خارش شدید، آبریزش و پف پلکها شناخته میشود و برخلاف دو نوع دیگر، اصلاً مسری نیست چون واکنشی به گرده، شوره حیوانات، دود یا کلر استخر است، نه عفونت.
| نوع | ترشح | مسری بودن | طول دوره |
|---|---|---|---|
| ویروسی | آبکی | بسیار مسری | ۱ تا ۲ هفته، گاهی تا ۲-۳ هفته |
| باکتریایی | غلیظ، زرد یا سبز | مسری | معمولاً ۱ تا ۲ هفته، با آنتیبیوتیک سریعتر |
| آلرژیک | آبکی و کم | غیرمسری | تا زمانی که در معرض محرک باشید |
کدام نوع بیشتر سرایت میکند؟
هر دو نوع ویروسی و باکتریایی بهراحتی از فرد به فرد منتقل میشوند، معمولاً از طریق دستزدن به ترشحات آلوده و سپس تماس دست با چشم. سطوح مشترک مثل دستگیره در، حوله، بالش یا اسباببازی در مدرسه و مهدکودک هم میتوانند ویروس یا باکتری را منتقل کنند. نوع باکتریایی گاهی با عفونت گلو یا سینوزیت هم مرتبط است. در مقابل، نوع آلرژیک هیچ خطر سرایتی برای اطرافیان ندارد و صرفاً واکنش سیستم ایمنی خود فرد است.
چه زمانی به مدرسه یا محل کار برگردیم؟
در این مورد باید صادق بود: منابع معتبر توصیه یکسانی ندارند. آکادمی چشمپزشکی آمریکا توصیه میکند تا زمانی که چشمها قرمز و دارای ترشح هستند، فرد در خانه بماند و از تماس نزدیک با دیگران خودداری کند. در مقابل، وزارت بهداشت مینهسوتا رویکرد ملایمتری دارد و میگوید محدودیتی برای حضور در مدرسه لازم نیست، مگر اینکه کودک تب داشته باشد یا حالش برای فعالیتهای روزمره مناسب نباشد. عملاً بهترین راه این است که با پزشک یا مدرسه/محل کار هماهنگ کنید؛ اگر ترشح غلیظ و قرمزی شدید دارید، ماندن در خانه چند روز اول منطقیتر است، ولی نوع آلرژیک اصلاً نیازی به غیبت ندارد.
- چشم صورتی آلرژیک: نیازی به ماندن در خانه نیست.
- چشم صورتی ویروسی یا باکتریایی: حداقل تا وقتی ترشح غلیظ و قرمزی شدید برطرف نشده، از تماس نزدیک پرهیز کنید.
- در صورت تب یا حال عمومی بد، صرفنظر از نوع چشم صورتی، بهتر است در خانه استراحت کنید.
نکات ویژه برای کاربران لنز تماسی و عینک
اگر کاربر لنز تماسی هستید، در دورهی چشم صورتی اصلاً لنز نگذارید تا التهاب کاملاً برطرف شود؛ لنزهای یکبارمصرفی که هنگام عفونت استفاده کردهاید را دور بریزید و محلول و جعبه لنز را هم تعویض کنید، چون میتوانند منبع آلودگی مجدد باشند. همین موضوع یکی از دلایلی است که اپتومتریستها توصیه میکنند در دورههای عفونت چشمی، حداقل موقتاً به سراغ فریم عینک طبی بروید تا فشار و تماس دست با چشم کمتر شود. برای خودِ عینک هم دسته و پد بینی را با دستمال تمیز و جداگانه پاک کنید تا عینک به منبع انتقال مجدد باکتری یا ویروس تبدیل نشود؛ هرگز عینک یا لنز را با دیگران به اشتراک نگذارید. اگر مدتی است به فکر انتخاب عدسیها و پوششهای مناسب برای کاهش دستزدن مکرر به چشم هستید، همین دوره فرصت خوبی برای مشورت با کارشناس است.
پیشگیری از سرایت در خانه و مدرسه
- دستها را مرتب و بهخصوص بعد از تماس با چشم بشویید.
- از حوله، بالش و دستمال مشترک با فرد بیمار خودداری کنید.
- لوازم آرایش چشم استفادهشده در دوره عفونت را دور بریزید و هرگز بهاشتراک نگذارید.
- قطرههای چشمی باز شده در دوره بیماری را بعد از بهبودی دور بریزید.
- در صورت مراقبت از فرد بیمار، تا حد امکان از تماس مستقیم دست با چشم او خودداری کنید.
چه زمانی حتماً باید به چشمپزشک مراجعه کرد؟
برای چشم صورتی ویروسی درمان اختصاصی وجود ندارد و بدن باید خودش با ویروس مقابله کند؛ کمپرس خنک و قطره اشک مصنوعی فقط علائم را کم میکنند. برای نوع باکتریایی، قطره یا پماد آنتیبیوتیک تجویزی میتواند دوره بیماری را کوتاه کند. نوع آلرژیک هم با قطرههای ضدآلرژی کنترل میشود. اما در هر یک از این موارد به چشمپزشک مراجعه کنید: درد متوسط تا شدید چشم، تاری دید، حساسیت شدید به نور، قرمزی شدید، بدترشدن علائم بهجای بهبود، ضعف سیستم ایمنی، یا ادامه علائم بیش از یک تا دو هفته. این علائم میتوانند نشانه مشکلی جدیتر از چشم صورتی ساده باشند و نیاز به بررسی دقیقتر دارند؛ بهطور کلی هم یادتان باشد که طبق راهنمای معاینه دورهای چشم بر اساس سن پیگیری منظم سلامت چشم، حتی بعد از بهبود چشم صورتی، بخشی از مراقبت درازمدت از بیناییتان است.
چشم صورتی در اغلب موارد طی یک تا دو هفته خودبهخود یا با درمان ساده برطرف میشود، اما تشخیص نوع آن تعیین میکند که چقدر باید مراقب اطرافیان باشید. اگر در این دوره به لنز یا عینک نیاز دارید، همکاران عینکسازی در فروشگاه ما آمادهاند تا در انتخاب گزینه مناسب و بهداشتی کمکتان کنند.
منابع
این مطلب بر پایهٔ منابع تخصصی زیر تهیه شده است:
- Conjunctivitis: What Is Pink Eye? - American Academy of Ophthalmology — aao.org
- Conjunctivitis (Pink Eye) - MN Dept. of Health — health.state.mn.us
